Örnek Alınmayacak Bir Proje!!!

Hepimizin başı sağolsun. Hepimiz çok zor zamanlardan geçiyoruz. Bu Depremin bize gösterdiği en önemli konulardan birinin de kötü kalıp planlarının ne kadar çok olduğu ve sistematik bir yanlış yapıldığı.

Bu paylaşımda Örnek alınmayacak! Kötü bir kalıp planı üzerine bir yazı paylaşacağız. Öncelikle kalıp planının düzenlenmesi kesinlikle bu konuda tecrübeli (Yetkin) bir mühendis tarafından yapılmalı. Şu durum kabul edilmeli. Her inşaat mühendisi kalıp planı düzenleyemez. Tahminleri olabilir fakat son dokunuşu bu konuda yetkin inşaat mühendisi yapmalı. Bir inşaat mühendisinin her konu hakkında fikri olabilir. Fakat bu konuda yetkinmiş gibi fikir beyan etmemesi gerekir. Konumuza dönelim.

Bu yapı; 1 Bodrum, 1 Zemin, 5 Normal kat ve ortalama bir zemin grubuna sahip olduğu kabul edildi. Deprem etkileri bakımında 2. veya 3. Derece deprem bölgesi kabul edilebilir.

Kalıp planı incelendiğinde göze çarpacak ilk durum bazı kolon ve kirişlerde bir yönde moment çerçevesinin sağlanmadığıdır. Böyle bir kalıp planı gören yetkin bir inşaat mühendisi, ilk olarak kirişsiz döşemelerde sağlanan perde oranına odaklanacaktır. Bu oran gözlemsel olarak yeterli değilse bu yapının geri kalan her detayına şüpheyle yaklaşacaktır. Ayrıca bu yapının tasarım sürecinde inşaat mühendisinin mimarı yeterince yönlendirmediği anlaşılacaktır.

2. Görselde moment çerçevesinin oluşturulmasına bir örnek görebilirsiniz. Peki bu kalıp planı yeterli mi? Maalesef değil. Çünkü moment çerçevesinin kurulması yapı mühendisliğinin temelidir. Asıl iş bundan sonra başlıyor. Yapı davranışının düzenlenmesi ve davranışın istediğimiz limitlerde olması sağlanmalı.

3. Görselde bu yapıdaki perde oranına odaklanabiliriz. Perde oranı bu yapı için hayati önemdedir. Geometrik düzensizlik çok olduğundan dolayı bu yapıdaki düzen oluşturulurken inşaat mühendisinin mimarı yönlendirmesi gerekir. Bu yapıya odaklanacak olursak. Perdelerin yük aldığı çerçeve boyu turuncu alan olarak düşünülebilir. Bu çizgisel bir gösterimdir. Elbette başka etkilerinde olduğu bir gerçek. Buradaki gösterim temel mantığı anlamak için. Turuncu alanlara odaklandığımızda x yönünde uzun bir çerçeve yükünün nispeten çok küçük bir perdeye aktığı anlaşılabilir. Bu perdenin üzerindeki yük etkilerini azaltacak şekilde kalıp planının düzenlenmesi gerekir. Yukarıda merdiven perdesi olduğunu tahmin ettiğimiz perdeler de de problemler var. Bu perdelerden birinden çıkan kirişin saplama kiriş diye tabir ettiğimiz ve çok tehlikeli sınıfına giren bir bağlantı olduğu görülüyor. Buna kesinlikle bu tür yapılarda izin verilmemeli.  (İzin vermemek mühendisliği kısıtlayacaktır. Kesinlikle haklısınız. Fakat bu tür yapılarda çok basit mühendislik yöntemleri kullanılmalı. Perdeden çıkan bir kirişin saplama kiriş olarak düzenlenebilmesi için çok ileri mühendislik yöntemleri kullanılmalı. Sanıldığı kadar basit bir şey değil. Özellikle paket program kullanılıyorsa bu maceraya girilmemeli.) Nispeten daha uzun olan kola gelecek olursak diğer koldan daha iyi durumda oluğu kesin. Fakat burada yapılacak şey Kirişin devam edip asansör perdesine uzatılmasıydı. Burada da tasarımsal bir hata olduğu görülebilir.

4. Görselde, Yapıda tehlikeli noktalara bir daha dikkatinizi çekmek istiyorum. Kırmızı daire içine alınan alan hemen hasar alacak bölgeler. Turuncu alan ise kırmızı alan kadar olmasa bile tehlikeli bir birleşimdir.

5. Görselde, öneri bir kalıp planı görebilirsiniz. Nispeten bu tür küçük bir yapının kalıp planı oluşturulurken bile davranış ve etkiler dikkate alınarak, güncelerce üzerinde tartışılarak kalıp planı düzenlenir. Buradaki öneri kalıp planı tamamen kağıt üzerinde oluşturulmuş bir plandır. Fakat yetkin bir inşaat mühendisi bu kalıba sadece gözlemsel incelemeyle bu yapının sorunlu olduğunu söyleyemez. İleri analiz sonuçlarına bakıp yorum yapabilir. Elbette sonuç çok iyi olabilir veya kötü.

Buradaki düzenlemelere dikkat çekecek olursak.
1-)Öncelikle moment çerçevesinin sağlanması için Mavi kirişler eklendi. Merdiven Perdesi kolon hizasında olacak şekilde düzenlendi. ( Bu durum çok mümkün olamayabilir. Farklı çözümler geliştirilebilir. Şunu da eklemek gerekir. Merdivenin geometrik olarak burada tasarlanması perdelerin yeterince kuvvet almasını engelliyor. Bu konuda Bazı! Mimar arkadaşların merdiven ve asansörün nasıl yapılması ve nerede konumlanması ile ilgili ciddi bir eğitim alması gerekir. )
2-) Çekirdek perdesi yük alacak şekilde yeniden düzenlendi. bu şekilde düzenlenerek yeterince yük alması sağlanabilir.
3-) Perdelerden çıkan kirişlerin bağlandığı kolonların çok titizlikle yapılması gerekir.

Not : Bu yapılanların tümü sadece ön tasarım içindir. Y yönündeki perdelerin yeterli olmama ihtimali vardır. Doğal titreşim periyodunun istediğimiz yerde olmama ihtimali vardır. Kolon yönlerinde bazı düzenlemeler yapılmak istenebilir. Bu aşamadan sonra yapılacaklar sonuçlar üzerinden tartışılarak yapılabilir.

Not2: Bu tür kalıp planı hatalarının yönetmelikte yasaklanmadığını belirten çok fazla yorum gördüm yada bize mesaj olarak geldi. Yönetmelik doğru tasarımları önermek üzerine kuruludur. Bu yapılamaz, şu yapılamaz diye yazılacak olursa binlerce sayfa ve içinden çıkılmaz bir hal alır. Peki bilgileri nereden öğreneceğiz? Bunun için okul okudun!